Onder vier ogen spreken
Jaarverslag RTE 2025
De RTE acht het van belang dat onafhankelijk artsen, zoals consulenten en onafhankelijk deskundigen, de patiënte óók onder vier ogen spreken. De arts die de euthanasie gaat uitvoeren mag niet bij dat gesprek aanwezig zijn. De RTE legt uit wat het belang is van een (gedeeltelijk) gesprek onder vier ogen.
Raadplegen consulent
Voordat een arts euthanasie mag verlenen, moet zij eerst een andere arts raadplegen. De vijfde zorgvuldigheidseis in de Wtl spreekt over het ‘raadplegen van ten minste één andere, onafhankelijke arts die de patiënt heeft gezien en schriftelijk zijn oordeel heeft gegeven over de zorgvuldigheidseisen, bedoeld in de onderdelen a tot en met d’.1 Deze onafhankelijke arts wordt in dit jaarverslag ‘de consulent’ genoemd en is bijna altijd een SCEN-arts. Een SCEN-arts (Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland) is een arts die is opgeleid om als consulent op te treden en aan uitvoerende artsen steun en advies te verlenen.
Patiënte alleen zien en spreken
Het is de bedoeling van de wet dat de consulent een patiënte ook alléén ziet en (indien mogelijk) spreekt. Het gesprek met de consulent is namelijk ook bedoeld als moment waarop een patiënte in alle vrijheid over haar euthanasieverzoek kan spreken met een arts die tot dan toe niet betrokken was bij het euthanasietraject. Het is daarbij belangrijk dat de consulent zonder inmenging of bijzijn van anderen met een patiënte kan praten, zodat een patiënte niet beïnvloed wordt door anderen. Ditzelfde geldt ook voor een onafhankelijk deskundige.
Daarom is het wenselijk dat de consulent of onafhankelijk deskundige ook (een gedeelte van) het gesprek met de patiënte zonder familie of andere naasten voert. Dat maakt het mogelijk om bij de patiënte te controleren dat het verzoek vanuit haarzelf komt, dat zij zonder druk van buitenaf tot dit verzoek heeft kunnen komen en hier ook nog steeds achter staat. In uitzonderingsgevallen is de aanwezigheid van naasten geen probleem, bijvoorbeeld wanneer de patiënte anders in paniek kan raken of onvoldoende verstaanbaar is. In die gevallen blijft vereist dat deze aanwezigen zich niet met de inhoud van het gesprek inlaten en heeft het de voorkeur dat de onafhankelijk arts toch ook even met de patiënte alleen spreekt.
Beoogd uitvoerend arts mag niet aanwezig zijn
Het zou ook kunnen gebeuren dat een patiënte beïnvloed wordt door de aanwezigheid van de arts die de beoogde euthanasie gaat uitvoeren. De arts die de euthanasie gaat uitvoeren dient daarom niet aanwezig te zijn tijdens het gesprek met de consulent. Als er een onafhankelijk deskundige wordt geraadpleegd, dient de arts daar ook weg te blijven. In het verslagjaar 2025 kwam het meerdere keren voor dat gesprekken tussen een patiënte en een consulent (of onafhankelijk deskundige) plaatsvonden in aanwezigheid van de (beoogd) uitvoerend arts. In één geval waarbij de uitvoerend arts aanwezig was bij het gesprek met de consulent leidde dit tot het oordeel dat niet aan alle zorgvuldigheidseisen was voldaan.
Extra aandacht: spreek elkaar onder vier ogen
In het afgelopen jaar viel het de RTE op dat consulenten regelmatig de patiënte niet onder vier ogen spreken. De RTE heeft daarover contact gezocht met SCEN en deze organisatie gevraagd om dit vraagstuk onder de aandacht te brengen. De RTE heeft hier expliciet aandacht aan besteed in presentaties tijdens de opleiding van SCEN-artsen en tijdens hun intervisiebijeenkomsten. Ook stond dit onderwerp op verzoek van de RTE in de nieuwsbrief van SCEN.
De RTE blijft de komende tijd aandacht vragen voor de kwetsbaarheid van een gesprek met de patiënte dat niet (gedeeltelijk) onder vier ogen plaatsvindt, in het bijzonder als de beoogde uitvoerend arts hierbij aanwezig is. Daarnaast wijst de RTE alle artsen erop dat het de verantwoordelijkheid van de uitvoerend arts is dat zij handelt volgens de zorgvuldigheidseisen. Dit betekent dat de uitvoerend arts ook verantwoordelijk is voor de onafhankelijkheid van de consulent en de onafhankelijk deskundige.
[1] Artikel 2, eerste lid onder e, Wtl.