Interview - Ethisch belang van één-op-ééngesprek tussen consulent en patiënt
Marie-José Burger - ethicus-lid en lid Dagelijks Bestuur
Ethische afwegingen zijn een onlosmakelijk onderdeel van de wettelijke eisen aan een zorgvuldige euthanasie. Marie-José Burger is als ethicus lid van toetsingscommissie regio 3 en van het Dagelijks Bestuur van de RTE. Zij reflecteert op het belang van een gesprek tussen de consulent en de patiënt, zonder de aanwezigheid van anderen.
Een van de wettelijke vereisten voor een zorgvuldige euthanasie is dat de patiënt het verzoek vrijwillig en weloverwogen heeft gedaan. De consulent zal zich daarover dan ook moeten uitspreken. Uitgangspunt is dat de consulent de patiënt ziet en spreekt zonder dat anderen daarbij aanwezig zijn.
Bewuste of onbewuste beïnvloeding uitsluiten
Marie-José Burger vertelt waarom het van belang is om de zorgvuldigheidseisen te bekijken vanuit ethisch perspectief: “Euthanasie is een proces, waarin naast de patiënt ook diens omgeving een belangrijke rol speelt. Vrijwilligheid wordt beïnvloed door de context. Voor de consulent is het van belang om het eigen verhaal van de patiënt te horen, hoe die tot het euthanasieverzoek is gekomen, en vast te stellen dat het diens eigen keuze is.”
Wanneer de uitvoerend arts of familieleden aanwezig zijn bij het gesprek tussen consulent en patiënt, is moeilijker vast te stellen dat de patiënt zijn keuze zelf maakt. Burger: “Alleen al oogcontact met een naaste of eigen dokter kan ervoor zorgen dat een patiënt niet ongedwongen spreekt. Hij denkt bijvoorbeeld dat dit het beste is voor iedereen, of wil niet terugkomen op een eerdere keuze.”
De aanwezigheid van de uitvoerend arts kan bovendien invloed hebben op het gesprek van de consulent met de patiënt. Burger: “Dat zou ertoe kunnen leiden dat de onafhankelijkheid van de consulent niet te garanderen is. Het is van belang dat de consulent de ruimte voelt om dóór te vragen. En dat de patiënt de ruimte heeft vrijuit te spreken. Dat kan het beste als er geen andere personen aanwezig zijn bij het gesprek.”
Vermelden in verslag
Niet altijd vermeldt de consulent in het verslag dat (een deel van) het gesprek onder vier ogen heeft plaats gevonden. Dat geeft de RTE onvoldoende inzicht in de situatie. “Daarom hebben we in 2025 contact gehad met SCEN, Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland”, zegt Burger. “Om consulenten erop te wijzen dat het belangrijk is in het verslag te vermelden dat het gesprek, deels of geheel, onder vier ogen heeft plaatsgevonden.”
Overigens gebeurt het soms ook dat het de consulent niét lukt om de patiënt één-op-één te spreken. Burger: “Wanneer er zwaarwegende redenen zijn dat dit niet kan, dan kan de consulent dat vermelden en toelichten. Ook in zo’n situatie is de vrijwilligheid van het verzoek leidend. De consulent moet ervan overtuigd zijn dat het verzoek vrijwillig is gedaan.”